Οι σπηλαιοβιολόγοι ταξινομούν τα είδη που συναντώνται στα σπήλαια σε τέσσερις βασικές κατηγορίες ανάλογα με τον βιολογικό τους κύκλο και τον ρόλο τους στο υπόγειο οικοσύστημα:

1. Οι τυχαίοι επισκέπτες είναι τα είδη που μπαίνουν σε υπόγειες κοιλότητες τυχαία. Αυτά, δεν μπορούν να επιβιώσουν στο σπηλαιόβιο περιβάλλον και είτε βγαίνουν, είτε παγιδεύονται εκεί και πεθαίνουν προσφέροντας οργανική ύλη στο οικοσύστημα.

2. Τα τρωγλόξενα είδη χρησιμοποιούν τα σπήλαια μόνο σαν χώρους φωλιάσματος. Αυτά τρέφονται στο εξωτερικό περιβάλλον και στο χρονικό διάστημα που βρίσκονται μέσα στα σπήλαια αφήνουν μεγάλες ποσότητες κοπράνων. Πολλά είδη πουλιών (αγριοπερίστερα, καλιακούδες, κουκουβάγιες, κ.ά.) και πολλά είδη θηλαστικών (τρωκτικά, πολλά είδη νυχτερίδων, κ.ά.)

3. Τα τρωγλόφιλα είδη που μπορούν και ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο είτε μέσα είτε έξω από τις υπόγειες κοιλότητες.

4. Τέλος τα τρωγλόβια είδη είναι αυτά που μπορούν να ζήσουν μόνο στο υπόγειο περιβάλλον. Απόγονοι μιας αρχέγονης πανίδας που υποχρεώθηκε από σφοδρές κλιματολογικές αλλαγές να εποικήσει το υπέδαφος, τα είδη αυτά, ανέπτυξαν ειδικές προσαρμογές που τους επιτρέπουν να ολοκληρώνουν τους βιολογικούς τους κύκλους σε ένα τόσο μονότονο και αφιλόξενο περιβάλλον. Τυφλά, άχρωμα και με λεπτούς εξωσκελετούς αλλά με υπερευαίσθητα απτικά και χημικά αισθητήρια, με μεγάλα άκρα για αποτελεσματική μετακίνηση, χώρις νυχθήμερους ή ετήσιους ρυθμούς και ικανά να επιζούν σε μεγάλες περίοδους ασιτίας, τα τρωγλόβια είδη είναι οι άρχοντες του υπόγειου κόσμου και ταυτόχρονα «φυλακισμένα» εκεί από την ίδια τους την φύση.

Η σπηλαιοβιολογική έρευνα στην Ελλάδα ξεκίνησε το 1862. Η υπάρχουσα βιβλιογραφία περιλαμβάνει 374 τίτλους για τα χερσαία σπηλαιόβια εάν προστεθούν και οι δημοσιεύσεις για τα υδρόβια είδη ο αριθμός υπερβαίνει αρκετά τους 400 τίτλους. Από τα μέσα του 19ου αιώνα έχουν δημοσιευθεί δεδομένα για πάνω από 600 είδη ζώων σε περίπου 280 σπηλιές του Ελλαδικού χώρου. Από αυτά, τα 230 είδη ήταν νέα για την επιστήμη!

Τα αδημοσίευτα δεδομένα είναι πολλαπλάσια ενώ πολύ περισσότερα πρόκειται να ανακαλυφθούν στο μέλλον. Η σπηλαιοβιολογική έρευνα προχωρά, έστω και με αργούς ρυθμούς, παρακάμπτοντας τις πολλές δυσκολίες και αποκαλύπτει ένα ξεχωριστό -ακραίο- τμήμα του τόσο ποικίλου φυσικού περιβάλλοντος της Ελλάδας.

Οι νυχτερίδες

Τα σπήλαια χρησιμοποιούνται από τις νυχτερίδες για μία μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων. Πολλά είδη τα χρησιμοποιούν για τουλάχιστον μέρος της διαχείμανσής τους. Επίσης χρησιμοποιούνται ως χώροι ζευγαρώματος, αναπαραγωγής, ανάθρεψης των μικρών και διανυκτέρευσης.
Οι νυχτερίδες παράγουν τεράστιες ποσότητες κοπράνων γιατί κάθε βράδυ τρώνε τόση ποσότητα εντόμων όση και το βάρος τους. Όταν κατά τη διάρκεια της ημέρας, κοιμούνται κρεμασμένες από την οροφή του σπηλαίου, τυλίγονται με τα μεμβρανώδη φτερά τους για να περιορίσουν την απώλεια θερμότητας από το σώμα τους.

Στην Ελλάδα έχουν αναφερθεί μέχρι σήμερα 27 είδη νυχτερίδων. Από αυτές, οι περισσότερες περνούν ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους σε σπήλαια και άλλες καρστικές μορφές. Δυστυχώς η μελέτη των νυχτερίδων στην Ελλάδα βρίσκεται σε πολύ χαμηλό επίπεδο και ελάχιστοι έλληνες ερευνητές έχουν ασχοληθεί μαζί τους.
Έτσι γνωρίζουμε πολύ λίγα πράγματα για την εξάπλωσή τους, τη βιολογία τους, την κατάσταση των πληθυσμών και τους κινδύνους που τις απειλούν. Μέχρι σήμερα έχει αναφερθεί στην επιστημονική βιβλιογραφία η παρουσία νυχτερίδων σε πάνω από 40 σπήλαια που βρίσκονται διεσπαρμένα σε όλη την Ελλάδα.

]]> http://2014.permak.gr/chlorida-spilaiwn/feed/ 0 http://2014.permak.gr/panida-spilaiwn/ http://2014.permak.gr/panida-spilaiwn/#comments Mon, 20 Apr 2015 09:31:22 +0000 Λένα http://2014.permak.gr/?p=4266 Όπως είναι γνωστό χωρίς φως δεν ζουν φυτά. Όμως πολύ συχνά συναντάμε βλάστηση μέσα σε σπήλαια, όχι μονάχα κοντά στις εισόδους, αλλά και σε μεγαλύτερη απόσταση απ” αυτές. Αυτό συμβαίνει όταν το σπήλαιο έχει φωταγωγό (άνοιγμα στην οροφή) ή είναι φωτισμένο τεχνητά. Τότε γύρω από τα φωτιστικά σώματα αναπτύσσονται ορισμένα φυτά, που τα ευνοούν οι κλιματολογικές συνθήκες ( φως, ζέστη, υγρασία ), όπως είναι τα μούσκλια, η φτέρη, τα βρύα κλπ. Επίσης, όπου υπάρχει γουανό ( κόπρανα νυχτερίδων ) μπορούν να αναπτυχθούν μερικά είδη μυκήτων.

Μια άλλη εξαίρεση είναι το φύτρωμα σπόρων που παρασύρονται από τα νερά βαθιά στην σκοτεινή ζώνη. Τα φυτά έχουν σχεδόν άσπρο χρώμα. Τα άνθη σπηλαίων αναπτύσσονται από την βάση παρά από τα άκρα ενός σπηλαίου με εκροή από τα τοιχώματά του και ελίσσονται προς τα πίσω μοιάζοντας με συμπιεσμένη οδοντόκρεμα.

Η πρώτη αίθουσα
Κατεβαίνουμε λίγα σκαλοπάτια και βρισκόμαστε στο μέσο της αίθουσας. Οι διαστάσεις της είναι 35 χ 50 χ 15 μέτρα. Την εποχή της άφιξης του Cousinery δεν υπήρχε η βαθμιδωτή διαμόρφωση στην αριστερή όχθη του Αγγίτη και ο υδροτροχός στη δεξιά. Η δύναμη του τρεχούμενου νερού, η οποία περιέστρεφε μια όρθια φτερωτή, για την ύδρευση των κατοίκων και την άρδευση των καπνοχώραφων φαίνεται η πρόσφατη (1999) βαθμιδωτή διαμόρφωση στην αριστερή όχθη του Αγγίτη έγινε για τη συγκράτηση των χωμάτων του επικλινούς πρανούς (έκτασης 20,40 χ 30 μ. περίπου) και τον εξωραϊσμό του χώρου.
Ήταν επιβεβλημένη γιατί το επιφανειακό σκούρο καστανό χώμα, εξαιτίας της αποσύνθεσης φυτικών και ζωικών οργανικών υλικών, ήταν σαθρό, είχε πάχος από 0,40 έως 1 μ. με έντονη κλίση προς τις παρειές του βράχου, πολλούς πεσμένους βραχόλιθους (ενδεικτικά μεγέθη 1 χ 0,90 χ 0,70 μ, 1,90 χ 1,30 χ 0,60 μ, 1,10 χ 0,80 χ 0,90 μ) και το κυριότερο υπήρχε αλλοίωση της γενικότερης όψης του χώρου μετά τους εκβραχισμούς για τη διάνοιξη της σήραγγας και τις ανασκαφές. Ότι χρησιμοποιήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Κατά τα άλλα, ο περιηγητής περιγράφει με ακρίβεια την αίθουσα, αναφέροντας μεταξύ των άλλων το άνοιγμα στην οροφή, το οποίο στην ορολογία της γεωλογίας ονομάζεται δολίνη. Σήμερα οι διαστάσεις της φυσικής αυτής καμινάδας είναι 8 χ 12 μ. Την αίθουσα αυτή την αποκάλεσε Νυμφαίο, επειδή πίστευε ότι ο χώρος αυτός θα ήταν τόπος λατρείας θεότητας ή θεοτήτων των υδάτων. Κατά τον αφηγητή, η σιγή των αρχαίων φιλολογικών πηγών και η χαμένη ιστορική μνήμη οφείλονταν στο ότι το σπήλαιο δεν ήταν πολυσύχναστο. Εμείς ονομάσαμε το χώρο αίθουσα του μύλου δανειζόμενοι το όνομα από το μνημείο της βιομηχανικής αρχαιολογίας, που ήταν σε χρήση μέχρι το 1960.
Ο Cousinery μνημονεύει εν συντομία υπολείμματα κατασκευών ιστορικών χρόνων. Δεν ξέρουμε σε τι ύφος σώζονταν τα ερείπια που αναφέρει ο περιηγητής. Δεν βρέθηκε κάτι αντίστοιχο. Ωστόσο στο χείλος της δολίνης είναι ορατά κατάλοιπα ασβεστόκτιστου τοίχου και οι τελευταίες βαθμίδες μιας κλίμακας. Οι κάτοικοι των γύρω οικισμών, ενδεχομένως και της οχύρωσης που υπάρχει στο λόφο, χρησιμοποιούσαν πιθανά τη δίοδο από τη φυσική καμινάδα για να έχουν (μυστική;) πρόσβαση στο ποτάμι. Ας μην ξεχνάμε τη γνωστή ρήση «κάστρο με νερό, άπαρτο κάστρο». Η αρχιτεκτονική αυτή κατασκευή είναι ορατή κυρίως από το πάνω από τη δολίνη εξωτερικό τμήμα, το οποίο έχει περιφραχθεί για λόγους ασφαλείας.

Στην πρώτη αίθουσα τα παλαιότερα ευρήματα ανάγονται σε ότι συμβατικά έχουμε ονομάσει τελική Νεολιθική / Χαλκολιθική περίοδο. Από τις ανασκαφές διαπιστώθηκε ότι κάπου στην 4η χιλιετία ομάδα ή ομάδες μετακινούμενων κυνηγών-κτηνοτρόφων αξιοποίησαν μια εσοχή των νοτίων τοιχωμάτων του βράχου στην αριστερή όχθη του Αγγίτη και διαμόρφωσαν ένα μικρό πλάτωμα διαστάσεων 10 χ 12 μ περίπου, που διαιρέθηκε σε δύο μικρές βαθμίδες. Τα μόνα κατάλοιπα κατοικημένου χώρου που εντοπίσθηκαν ήταν τέσσερις εστίες, ανά δύο σε κάθε βαθμίδα κατασκευασμένες από αργούς, αραιά τοποθετημένους λίθους. Στις εστίες ή γύρω από αυτές υπήρχαν στάχτες και ξυλάνθρακες, θραυσμένα πήλινα οικιακά σκεύη, απορρίμματα ζωικής διατροφής, τέσσερα εργαλεία, κοσμήματα από θαλασσινά κοχύλια και κυνόδοντα κάπρου καθώς και πήλινα σφονδύλια αφημένα πολύ κοντά στο τοίχωμα του σπηλαίου λες και οι γυναίκες έγνεθαν με την πλάτη στο βράχο. Μολονότι έγινε κοσκίνισμα των επιχώσεων δεν εντοπίσθηκαν φυτικά κατάλοιπα ή άλλα ευρήματα με εξαίρεση ένα απανθρακωμένο σπόρο. Οι προϊστορικές αυτές επιχώσεις αποτελούσαν ένα λεπτό στρώμα χώματος (0.10 έως 0.40 μ.) και υποδήλωναν μικρή, σε χρονική διάρκεια, παρουσία ανθρώπων. Η ανασκαφή ήταν σαν να αποτύπωσε ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο μιας εγκατάστασης, που οι κάτοικοί της μόλις είχαν εγκαταλείψει.

Φαίνεται ότι οι κατολισθήσεις σφράγισαν τις επιχώσεις. Ρήγματα στα τοιχώματα και αποκολλήσεις βράχων έχουν σημειωθεί και σε άλλες αίθουσες του σπηλαίου. Για την ευστάθεια της οροφής και την αποφυγή ατυχημάτων έχουν γίνει οι αντίστοιχες εργασίες στερέωσης. Είναι βέβαιο ότι μετά από αυτές τις ομάδες ήρθαν κι άλλες. Όστρακα, κεραμίδια και ανθρώπινα οστά που εισέρευσαν και βρίσκονταν διάσπαρτα στα επιφανειακά χώματα είναι ενδείξεις ότι ο χώρος ήταν σε χρήση στο τέλος της 2ης και στις αρχές της πρώτης χιλιετίας καθώς και στα βυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια. Ωστόσο, η δυσκολία της πρόσβασης, οι καταπτώσεις των βράχων και κυρίως το γεγονός ότι λίγες ώρες μετά από μια καταιγίδα το νερό θολώνει και δεν είναι πόσιμο συνετέλεσαν στην περιορισμένη παρουσία του ανθρώπου στο χώρο, όπως εικάζεται από τα μέχρι σήμερα ευρήματα.

Βιοσπηλαιολογία
Το οικοσύστημα του σπηλαίου Αλιστράτης παρουσιάζει πολύ μεγάλο βιολογικό ενδιαφέρον, λόγω του μεγέθους του, του εντυπωσιακού αριθμού νεχτερίδων που φιλοξενεί και της ύπαρξης ενδημικών του σπηλαίου οργανισμών και γι” αυτό χρειάζεται βιοσπηλαιολογική έρευνα.
Το σπήλαιο έχει μια αρκετά πλούσια πανίδα, η οποία προσδιορίστηκε κατά καιρούς από τους : ΣΥΜΕΩΝΙΔΗ , SCHONMAN του Ζωολογικού τμήματος του φυσιογραφικού Μουσείου Βιέννης ΚΑΛΟΥΣΤ ΠΑΡΑΓΚΑΜΙΑΝ, Βιολόγου του Πανεπιστημίου Κρήτης BERON.
Υπάρχουν οργανισμοί και συνοκικά 36 είδη μικροοργανισμών, όπως Δολιχόποδα, Μυριάποδα και ένα πρωτόγνωρο που το ονόμασαν Αλιστράτια Μπερόν. Επίσης επτά είδη νυχτερίδων, ένα ενδημικό ζωύφιο, ισόποδο τριών χιλιοστών, λυκόποδα, δύο κολιόπτερα και ένα λεπιδόπτερο
Το οικοσύστημα του σπηλαίου είναι σπάνιο, μοναδικό και πολύ πλούσιο.

Μέχρι σήμερα έχουν αναφερθεί τα κάτωθι είδη

ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΑ
Α) ΑΜΦΙΒΙΑ Βρέθηκαν ένας Φρύνος και ένας Τρίτουρος (BUFO BUFO και TRITURUS CRISTATUS) στο δάπεδο του βάραθρου της φυσικής εισόδου. Αυτά σεν έχουν αναρριχητικές ικανότητες, προφανώς έπεσαν και παγιδεύτηκαν εκεί προερχόμενα από την περιοχή του ποταμού.

Β) ΘΗΛΑΣΤΙΚΑ (Χειρόπτερα) Αναφέρθηκαν 6 είδη νυχτερίδων, οι πληθυσμοί των οποίων μειώνονται συνεχώς, τα είδη τους είναι:

RHINOLOPHUS MEHELYI (με πεταλοειδή μύτη)

RHINOLOPHUS EURYALE (πεταλοειδής μύτη Μεσογείου)

MYOTIS MYOTIS (μεγάλη με αυτιά ποντικού)

MYOTIS BLYTHI (μικρή με αυτιά ποντικού)

MYOTIS CAPACCINII (νυχτερίδα με μεγάλα πόδια)

MINIOPTERUS SCHREIBERSI (νυχτερίδα με μεγάλα φτερά)

Δεκάδες χιλιάδες νυχτερίδες βρίσκουν καταφύφιο για αναπαραγωγή και κούρνισμα κατά τους θερινούς μήνες λόγω της υψηλής θερμοκρασίας του σπηλαίου.

Άλλα θηλαστικά που βρέθηκαν τυχαία: Λαγός, Τρωκτικό, Αλεπού, Ικτίδα.

ΑΣΠΟΝΔΥΛΑ Αποτελούν το πιο σημαντικό κομμάτι της σπηλαιόβιας πανίδας με αποκορύφωμα τα Τρωγλόβια που μπορεί να είναι ενδημικά, είτε του σπηλαίου, είτε της ευρύτερης καρστικής περιοχής .
Το σπήλαιο της Αλιστράτης λόγω των εκτεταμένων εναποθέσεων κοπράνων (GUANO), έχει πολλά Τρωγλόφιλα, μικρά αρθρόποδα . Στις εναποθέσεις αυτές στη θολωτή αίθουσα βρίσκονται χιλιάδες δείγματα ψευδοσκορπιών που έχουν τις φωλιές τους, πολλά Κολλέμβολα . Από αρπακτικά Τρωγλόφιλα, κολεόπτερα και μαλάκια.

Επίσης το ενδημικό νέο είδος ALISTRATIA BERONI είναι το μοναδικό μέρος που ζεί αυτό το είδος.

Διάκοσμος
Το σπήλαιο περιέχει πλούσιο λιθοματικό διάκοσμο, που διακρίνεται για την ομορφιά του και την ποικιλία των σπηλαιοαποθέσεων. Μεγάλη είναι η ποικιλία σταλαγμιτών και σταλακτιτών από άποψη μορφών και ιδιαίτερα από άποψη ηλικίας. Υπάρχουν παλιοί σταλακτώνες που συχνά φράσουν τις σήγαγγες (στοές) του σπηλαίου καθώς και οι σταλακτίτες, που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο σχηματισμού. Οι παλιοί σταλακτίτες απαντούν κυρίως στις δεξιές από την είσοδο στοές, ενώ οι «ΒΡΕΦΙΚΟΙ» σταλακτίτες στην αριστερή στοά από την είσοδο, στη λεγόμενη στοά «ΠΑΝΤΕΛΟΝΑΚΙΑ».

ΣΤΑΛΑΚΤΙΤΕΣ: Είναι λιθώδεις (ασβεστολιθικοί) σχηματισμοί που δημιουργούνται στην οροφή ή τα τοιχώματα των σπηλαίων, έχουν σχήμα κωνοειδές ή στηλοειδές, ενώ όσοι εμφανίζονται στα τοιχώματα έχουν την μορφή παραπετασμάτων. Το μήκος τους κυμαίνεται από μερικά εκατοστά μέχρι πολλά μέτρα.

ΣΤΑΛΑΓΜΙΤΕΣ: Σχηματίζεται από τις σταγόνες του νερού που περιέχουν όξινο ανθρακικό ασβέστιο και πέφτοντας στο έδαφος κάτω από τον σταλακτίτη σχηματίζουν κατακόρυφη στήλη ασβεστολικής απόθεσης, που λέγεται σταλαγμίτης και με την πάροδο του χρόνου είναι δυνατό να σχηματισθούν σταλακτιτικές κολώνες όταν ενωθεί ο σταλακτίτης με τον σταλαγμίτη.

ΕΛΙΚΤΙΤΕΣ: Αποτελούν μορφή σταλακτιτών και αναπτύσσονται στα τοιχώματα και τα δάπεδα, καθώς και στις οροφές των σπηλαίων με τη μορφή ελικοειδώς διακλαδιζόμενων δομών. Τροφοδοτούνται από μικρά ανοίγματα στο πέτρωμα, αλλά με τόσο αργό ρυθμό ώστε οι σταγόνες εξατμίζονται στα άκρα της δομής και δεν πέφτουν στο δάπεδο.

ΑΣΠΙΔΕΣ Ή ΠΑΛΕΤΕΣ :Σχηματίζονται από διαφυγές νερού δια μέσου ρωγμών και πολλές φορές έχουν διάμετρο αρκετών μέτρων.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙΑ σπηλαίων , είναι ασβεστολιθικές συνενώσεις που έχουν τη μορφή σφαιρών.Αξίζει να αναφερθούν και τα «ΓΚΟΥΡ», σπηλαιοαποθέσεις με ιδιαίτερη και εντυπωσιακή παρουσία. Τα Γκουρ είναι μικροφράγματα ανθρακικού ασβεστίου στο δάπεδο του σπηλαίου, η δημιουργία τους εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις της περιοχής του σπηλαίου. Πάνω σ” αυτά αναπτύσσεται μια σπάνια πανίδα.

Τα «ΩΟΕΙΔΗ» και τα «ΟΓΚΟΕΙΔΗ» σκουρόχρωμα είναι άλλες μορφές σπηλαιοαποθέσεων, είναι σφαιρικής ή ελλειψοειδούς μορφής και απαντούν στο δάπεδο του σπηλαίου, μέσα σε φυσικές κοιλότητες.Τα «ΚΟΥΝΟΠΙΔΟΕΙΔΗ» είναι μια άλλη μορφή σπηλαιοαποθέσεων , τα συναντάμε πάνω σε σταλακτίτες ή σταλαγμίτες ή σε άλλες επιφάνειες. «ΕΚΚΕΝΤΡΙΤΕΣ» μεπολυποίκιλα σχήματα.

Παλαιοντολογία
Το τουριστικό σπήλαιο Αλιστράτης καλύπτει επιφάνεια τουλάχιστον 25.000 τ.μ. και μήκος 3.000 μ. Η πανίδα που εγκλείεται μέσα σε ιζήματα μικρού και μεγάλου πάχους, που είναι διάσπαρτα σ” όλη την επιφάνεια του σπηλαίου, χρονολογείται περίπου από 2.000.000 χρόνια πριν…..
Τα ιζήματα αυτά ανήκουν στο τεταρτογενές (εποχή από 2 εκατομ. χρόνια πρν έως σήμερα). Μέσα σ” αυτά τα ιζήματα που αποτελούν επιστημονικά αρχεία της φύσης υπάρχουν απολιθώματα διαφόρων ζώων, καθώς και αρχαιολογικά ευρήματα.
Σε ορισμένα σημεία αποκαλύφθηκαν περιασβεστωμένα οστά ζώων και με μια πρόχειρη εξέταση πρόκειται περί χορτοφάγων ζώων. Πάντως στα πλούσια ιζήματα του σπηλαίου είναι βέβαιο ότι θα βρεθούν παλαιοντολογικά ευρήματα εάν γίνουν συστηματικές έρευνες σ” ορισμένα σημεία (θέσεις) του σπηλαίου. Μιλούν για ύπαρξη αρχανθρώπων με βάση τα οστρακοειδή και τα βραχογραφήματα, που αποκαλύπτονται σ” αυτό.

Αβιοτικές Ζώνες
Το Σπήλαιο Αλιστράτης παρουσιάζει οικολογικά χαρακτηριστικά που σε γενικές γραμμές υπάρχουν σε όλα τα μεγάλα ασβεστολιθικά σπήλαια.
Παρουσιάζει όμως και αρκετές ιδιαιτερότητες που οφείλονται στη γεωγραφική του θέση, το πάχος οροφής και την πανιδική του σύνθεση.

Αβιοτικές παράμετροι.

α) Υπόστρωμα. Το υπόστρωμα του σπηλαίου είναι αργιλώδες (terra rοsa) και έχει συσσωρευθεί εκεί παρασυρόμενο με το νερό της βροχής από το υπερκείμενο έδαφος, δημιουργώντας στρώματα πάχους έως πολλών μέτρων.
Σε πολλά σημεία, και κυρίως στον πρώτο θάλαμο, είναι ανακατεμένο με κοπριά νυχτερίδων μέχρι πάχους 10 εκ.

β) θερμοκρασία. Η θερμοκρασία του σπηλαίου είναι μάλλον υψηλή για τα ελληνικά δεδομένα, πράγμα που μπορεί να αποδοθεί στο μικρό πάχος οροφής, στις μεγάλες καλοκαιρινές θερμοκρασίες και στο ότι το υπερκείμενο έδαφος είναι γυμνό.
Πρακτικά το σπήλαιο περιλαμβάνει δύο θερμοκρασιακές ζώνες:
Τη ζώνη μεταβλητής θερμοκρασίας και τη ζώνη σταθερής θερμοκρασίας.
Η πρώτη καλύπτει τον χώρο μεταξύ των δύο εισόδων και η θερμοκρασία της μεταβάλλεται ανάλογα με την εξωτερική.
Η μεταβολή είναι έντονη, εξ αιτίας του ρεύματος αέρα μεταξύ των εισόδων.Έτσι για εξωτερική θερμοκρασία 2°C έχει 9 – l2°C, ενώ για εξωτερική θερμοκρασία l2°C έχει l5°C.

Η δεύτερη ζώνη περιλαμβάνει τον υπόλοιπο όγκο του σπηλαίου και έχει σταθερή θερμοκρασία 17 + 0,3° C.

γ) Yγρασία. Όπως και για τη θερμοκρασία, έτσι και για την υγρασία υπάρχουν δύο ευδιάκριτες υγρασιακές περιοχές.
Η ζώνη μεταβλητής σχετικής υγρασίας που βρίσκεται στους θαλάμους μεταξύ των εισόδων και έχει χαρακτηριστικό την υγρασιακή στρωμάτωση.
Μεγαλύτερη πυκνότητα υπάρχει μεταξύ 0,7 και 1,5 μ. κατά μέσο όρο και είναι ιδιαίτερα εμφανής.
Η υγρασία εδώ κυμαίνεται μεταξύ 70% και 95%.
Η ζώνη σταθερής σχετικής υγρασίας έχει αντίστοιχη τιμή 90% + 5.δ) Σύσταση του αέρα-αερισμός. Η ανταλλαγή αερίων μεταξύ του σπηλαίου και του εξωτερικού περιβάλλοντος συμβαίνει όπως και σε άλλα σπήλαια.
Η ύπαρξη βαρομετρικών χαμηλών στην περιοχή προκαλε ί την είσοδο αέρα, ενώ αντίθετα όταν υπάρχουν βαρομετρικά υψηλά βγαίνει αέρας από την είσοδο του σπηλαίου.
Από την ένταση της νυχθήμερης και διεποχιακής εναλλαγής των βαρομετρικών πιέσεων εξαρτάται και η «αναπνευστική» ένταση του σπηλαίου.
Ο αέρας του σπηλαίου εξετάστηκε ως προς την περιεκτικότητά του σε διοξείδιο του άνθρακα, με επιτόπιες μετρήσεις στους σταθμούς, ώστε να βρεθεί η κατά μήκος και ύψος διακύμανσή του.

Τριανταέξι (36) δείγματα (τρία από κάθε σταθμό) των l5 ml, καλά σφραγισμένα, μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο για ποιοτική ανάλυση, μήπως και ανιχνευτούν άλλες ενώσεις, ίσως επικίνδυνες για τους επισκέπτες (κυρίως στα μέρη όπου αποσυντίθεται κοπριά νυχτερίδων).Η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στον αέρα του σπηλαίου βρέθηκε κατά μέσο όρο λίγο μικρότερη από 0,06% (η αντίστοιχη στον ατμοσφαιρικό αέρα είναι 0,04% ενώ συγκεντρώσεις 0,1 – 0,2% δεν θεωρούνται επικίνδυνες για τον άνθρωπο).

Η διακύμανση της συγκέντρωσης αυτής είναι πολύ μικρή.
Ακόμα και πάνω στο γκουανό οι τιμές κυμαίνονταν σε αυτά τα επίπεδα.
Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι η μικροβιακή δραστηριότητα είναι μικρή, εξ αιτίας της μη ανανεούμενης οργανικής ύλης (οι νυχτερίδες έχουν αποκλειστεί από το σπήλαιο) .
Η ποιοτική ανάλυση με φασματογράφο μάζας τετραπόλου έδωσε ότι ο αέρας του σπηλαίου αποτελείται από ήλιο (He), άζωτο (Ν2)” οξυγόνο (02), αργό (Ar), διοξείδιο του άνθρακα (C02) και νερό (ΗΖΟ).
Μέχρι μοριακής μάζας 150 μονάδες δεν ανιχνεύτηκε καμμιά άλλη ουσία.

Βιότοποι
Τα είδη βιότοπων που απαντούνται στο σπήλαιο είναι πέντε:
Λόφοι κοπράνων νυχτερίδων. Το σπήλαιο Αλιστράτης είναι ένα από τα λίγα ελληνικά σπήλαια που περιέχουν τόσο μεγάλες ποσότητες (τόννους) περιττωμάτων από νυχτερίδες.

Το γεγονός αυτό φανερώνει το πόσο σημαντικό ήταν το σπήλαιο αυτό για τη διημέρευση ή και τη διαχείμασή τους.

• Λόφοι περιττωμάτων, σε ποικίλο βαθμό αποσύνθεσης, είναι κατασπαρμένοι στο σπήλαιο.
• Οι μεγαλύτερες ποσότητες βρίσκονται στην αίθουσα των γκουανό.
• Σε κανέναν άλλο λόφο δεν παρατηρήθηκαν τόσο πλούσιες σε πληθυσμούς και είδη γουανόβιες βιοκοινωνίες.
• Πλήθος κολεοπτέρων, διπλοπόδων, αραχνών, διπτέρων, στο σύνολό τους τρωγλόφιλα, ζουν εκεί.
• Ειδικά οι λόφοι αυτοί λοιπόν είναι ιδιαίτερης σημασίας για το οικοσύστημα.
• Οι υπόλοιποι λόφοι είτε βρίσκονται σε προχωρημένα στάδια αποσύνθεσης είτε είναι καταπατημένοι από τους επισκέπτες.

Μικρές περιοχές με περιττώματα νυχτερίδων. Σε όλα τα σημεία του σπηλαίου υπάρχει πλήθος από μικρές «κηλίδες» γουανό, περισσότερες όμως και αδιατάρακτες υπάρχουν εκτός του κύριου μονοπατιού που ακολουθούν οι επισκέπτες.
Εδώ οι βιοκοινωνίες είναι πιο απλές, φτωχότερες σε είδη και πληθυσμούς.
Παρ” όλα αυτά οι «κηλίδες» αυτές είναι πολύ σημαντικές, λόγω του μεγάλου αριθμού τους και γιατί εκεί τρέφονται (αφού λείπουν οι πολλοί ανταγωνιστές και θηρευτές) τα δύο τρωγλόβια ισόποδα.

Οργανικά υλικά φυτικής προέλευσης. Πρόκειται ουσιαστικά για τόπο τροφής και όχι για βιότοπο.
Είναι όλα τα ξύλα, φύλα και σπέρματα που έχουν πέσει (είσοδος) ή μεταφερθεί (από ζώα ή τον άνθρωπο) μέσα στο σπήλαιο.
Αναφέρονται ξεχωριστά γιατί αποτελούν τροφή για τρωγλόβια ισόποδα και γαστερόποδα.
Αργιλώδες έδαφος. Αποτελεί το πιο ολιγοτροφικό μικροπεριβάλλον του σπηλαίου και σε σχετικά καλή κατάσταση υπάρχει στους θαλάμους δεξιά και αριστερά της τεχνητής εισόδου.
Μιας και οι ποσότητες οργανικής ύλης είναι πολύ μικρές, οι βιοκοινωνίες που ζουν εδώ είναι οι φτωχότερες του σπηλαίου.
Η παρουσία αρπακτικών κολεοπτέρων και αραχνών είναι πολύ μικρή και γι” αυτό πιθανά μόνo εδώ γίνεται αισθητή η παρουσία του πολύ σημαντικού τρωγλόβιου δίπλουρου.
Τοιχώματα. Στα τοιχώματα, μέχρις ύψους 1 μ. κατά μέσο όρο, ζουν αράχνες, διπλόποδα και δίπλουρα.

Γεωλογία
Η περιοχή της Αλιστράτης ανήκει γεωτεκτονικώς στην μεταμορφωμένη μάζα της Ροδόπης, η οποία θεωρείται ως μία παλαιά κρατονική μάζα με αρχαϊκό πυρήνα και επ” αυτής Παλαιοζωικής και Μεσοζωικής ηλικίας μεταμορφωμένα στρώματα.
Λόγω της μεταμορφώσεως και του έντονου τεκτονισμού είναι πολύ δυσχερής η στρωματογραφική έρευνα και δεν υφίσταται λεπτομερής στρωματογραφική περιγραφή.Το σύνολο των στρωμάτων της μάζας της Ροδόπης, πάχους άνω των 12000 μ. διακρίνεται σε τρεις μεγάλες ομάδες στρωμάτων.
Aνωτέρα ομάδα σχιστοφυών γνευσίων,ομάδα μαρμάρων και κατωτέρα ομάδα σχιστοφυών γνευσίων.Εν γένει θεωρείται ότι οι αλπικές πτυχώσεις έχουν προσβάλλει ισχυρά την μάζα της Ροδόπης με την σύγχρονη διείσδυση γρανιτών Μεσοζωικής και Καινοζωικής ηλικίας.
Επι των μεταμορφωμένων πετρωμάτων της Ροδόπης βρίσκονται Πλειοκαινικής ηλικίας ιζήματα, τα οποία αποτέθηκαν σε επι μέρους λεκάνες, όπως την λεκάνη της Δράμας ανατολικά και την λεκάνη των Σερρών δυτικά.Στην περιοχή του σπηλαίου της Αλιστράτης απαντά ακριβώς η ενδιάμεση ομάδα των μαρμάρων της Ροδόπης, τα οποία γενικά είναι υφαλώδη, άνευ σαφούς στρώσεως και τα οπόια περιβάλλονται από τα επικλυσιγενή επικείμενα Πλειοκαινικά στρώματα.Το υπόγειο Κάρστ της περιοχής Πετρωτού Αλιστράτης έχει εξαιρετική εμφάνιση και μέγεθος.
Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι όλη η περιοχή του Πετρωτού έχει μεγάλα και μικρά σπήλαια, τα οποία εάν μελετηθούν λεπτομερώς δεν αποκλείεται να αποδειχθεί ότι συνδέονται μεταξύ τους.

Οικολογικές Ζώνες
Το σπήλαιο μπορεί να χωριστεί σε τρεις οικολογικές ζώνες, με κριτήρια το φως, τη θερμοκρασία και την υγρασία. Οι ζώνες αυτές είναi:
Ζώνη εισόδου. Η ζώνη αυτή περιλαμβάνει τον χώρο μέχρι 40 μ.από τη φυσική είσοδο, μέχρι το σημείo δηλαδή που φτάνει το φως. Εδώ υπάρχει φως την ημέρα, ενώ η υγρασία και η θερμοκρασία μεταβάλλονται έντονα, νυχθήμερα και διεποχιακά.
Στη ζώνη αυτή υπάρχουν φυτικοί οργανισμοί που ακολουθούν μια διαβάθμιση της μορφής σπερματόφυτα – πτεριδόφυτα – χλωροφύκη – κυανoφύκη από το εξωτερικό περιβάλλον προς το σπήλαιο.Η ζωική δραστηριότητα είναι έντονη, μιας και είναι το σημείο που αλληλεπιδρούν οι σπηλαιόβιοι με τους επίγειους οργανισμούς.
Γι” αυτό το λόγο η ζώνη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ζώνη μεταβλητής θερμοκρασίας και υγρασίας. Η ζώνη αυτή καλύπτει το χώρο μεταξύ της ζώνης εισόδου και της τεχνητής εισόδου, ενώ επεκτείνεται και στον πρώτο θάλαμο. Το μέγεθός της είναι μεγάλο, εξ αιτίας του ρεύματος αέρα μεταξύ τεχνητής και φυσικής εισόδου.
Οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και υγρασίας που παρατηρήθηκαν είναι 9 – 17°C και 65 – 95% αντίστοιχα.

Ζώνη σταθερής θερμοκρασίας και υγρασίας. Περιλαμβάνει όλο το υπόλοιπο σπήλαιο. Η θερμοκρασία και υγρασία είναι πρακτικά σταθερές με τιμές 17°C και 95% αντίστοιχα. Η ζώνη αυτή έχει ανυπολόγιστη βιολογική αξία, μιας και φιλοξενεί (ή καλύτερα φιλοξενούσε πριν το κλείσιμο της φυσικής εισόδου), εκτός των άλλων, τουλάχιστον 7 είδη νυχτερίδων και είναι η περιοχή όπου ζουν 4 τρωγλόβια ενδημικά είδη ζώων.

Πληροφορίες
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία στο φαράγγι του ποταμού Αγγίτη, που διασχίζει την περιοχή Αλιστράτης στη θέση «πετρωτό» εμφανιζόταν η σφίγγα.
Ακόμη αναφέρεται ότι ο Πλούτωνας ο θεός του Άδη, όταν έκλεψε την Περσεφόνη, θυγατέρα της θεάς Δήμητρας, την οδήγησε στη φυσική διώρυγα (φαράγγι), όπου βρίσκεται η Πύλη του Άδη.
Η περιοχή που αναφέρει η μυθολογία είναι αυτή που βρίσκεται κοντά στο τουριστικό Σπήλαιο Αλιστράτης και στα άλλα σπήλαια αυτής.
Το σπήλαιο Αλιστράτης βρίσκεται έξι (6) χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της ομόνυμης κοινότητας, στη θέση «πετρωτό». Η έκταση της περιοχής περιλαμβάνει 14.000 στρ.
Σε απόσταση 250 μέτρων από το νότιο μέρος της εισόδου του σπηλαίου, περνά η σιδηροδρομική γραμμή Σερρών – Δράμας.
Παράλληλα με την σιδηροδρομική γραμμή και νότια σε μικρή απόσταση υπάρχει η κοίτη του ποταμού Αγγίτη, που τα νερά του έχουν διαβρώσει τους ασβεστόλιθους με αποτέλεσμα να σχηματισθεί το φαράγγι του Αγγίτη.
Το σπήλαιο βρίσκεται περί τα 50 χλμ. Ν.Α. των Σερρών, 25 χλμ. Ν.Δ. της Δράμας και τα 55 χλμ. Β.Δ. της Καβάλας.
Θεωρείται ένα από τα ωραιότερα και μεγαλύτερα της Ελλάδος, πιθανόν και της Ευρώπης, όπου η φύση θέλησε να δείξει τη μεγαλύτερη δύναμη της δημιουργίας στολισμών και σχηματισμών.

Περιγραφή Σπηλαίου
Στην είσοδο του σπηλαίου συναντούμε μια πολύ ωραία αίθουσα ύψους 8 μ., που είναι ο προθάλαμος αυτού. Από τον προθάλαμο ξεκινούν διάφορες στοές με μεγάλο ύψος και πλουσιότατο διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες.
Οι κύριοι κλάδοι του σπηλαίου αναπτύσσοντια δεξιά και αριστερά της εισόδου και αρχίζουν από ένα μεγάλο θάλαμο, το θάλαμο υποδοχής που έχει διαστάσεις 60 μ. πλάτος, 100 μ. μήκος και 20 – 30 μ. ύψος.
Στο θάλαμο αυτό η φύση θέλησε να δείξει τη μεγαλύτερη δύναμή της σε δημιουργία στολισμών στον ελλαδικό χώρο ή ακόμη τον ευρωπαϊκό.
Όσο ο επισκέπτης προχωρεί, τόσο ο διάκοσμος γίνεται πλουσιότερος σε κατάλευκους σταλακτίτες σε μορφή παραπετάσματος. Ακολουθούν άλλοι θάλαμοι (αίθουσες) ύψους 8 ή 10 μ.
Από το θάλαμο υποδοχής και πάλι προς τα δεξιά ξεκινά μια δεύτερη στοά ή διάδρομος σχεδόν παράλληλα μ” αυτόν που είδαμε. Αντικρύζουμε μερικούς εντυπωσιακούς κόκκινους σταλακτίτες, που φέρουν το όνομα «ΦΛΟΓΕΣ» το ύψος τους φτάνει τα 35 μ. περίπου. Σ” ένα σημείο οι δύο στοές ενώνονται και συνεχίζουν φαρδύτερες και ψηλότερες, ενώ από την οροφή κρέμονται τεράστιοι και μεγαλοπρεπείς σταλακτίτες μήκους 15 μ.
Υπάρχουν και όροφοι στο σπήλαιο που είναι αμέτρητοι και δεν είναι ακόμη γνωστοί.

Η σταγόνα που ρέει από την οροφή του σπηλαίου εξατμίζεται ή πέφτει στο δάπεδο αφήνοντας ένα κρυστάλλινο δακτύλιο, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει ο σταλακτίτης. Η μικρή σταγόνα κρέμεται διστακτικά στην άκρη του σταλακτίτη. Λαμπυρίζει μερικές στιγμές στο αδύνατο πορτοκαλί φως κι ύστερα πέφτει. Ενώνεται κι αυτή με τόσες άλλες σταγόνες στην κρυστάλλινη λιμνούλα στο κοίλωμα του βράχου. Βαθειά μέσα στη γη, κάτω από το Λόφο του Αι-Γιώργη, η φύση συνεχίζει να δακρύζει χιλιάδες , εκατομμύρια χρόνια τώρα. Κι αυτά τα διαμαντένια δάκρυα μεταμορφώνονται αργά σε σταλακτίτες, σταλαγμίτες, τοίχους κοραλλένιους, σχήματα απίθανα, εξωπραγματικά. Ο σταλακτιτικός ή σταλαγμιτικός διάκοσμος του σπηλαίου σχηματίζει μερικές φορές φόρμες που μοιάζουν με πρόσωπα, ζώα, φυτά ή άλλα αντικείμενα. Τότε η φαντασία δίνει διάφορες ονομασίες όπως ο «Ερωδιός» κάτω ή ο «Βούδας πάνω.

Το Σπήλαιο του Κιλκίς παρουσιάζει μεγάλο παλαιοντολογικό ενδιαφέρον. Βρέθηκαν πάνω από 300 δείγματα απολιθωμένων οστών ζώων σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης. Η μελέτη αυτών των οστών έδειξε την παρουσία της στικτής ύαινας (Crocuta crocuta spelaea GOLDFUSS), της αλεπούς (Vulpes vulpes L.), της μεγαλόσωμης νυφίτσας (Mustela Putorius robusta NEWTON), του άγριου βοδιού (Bos primigenius BOJANUS), του μικρόσωμου άγριου άλογου (Equus hydruntius REGALIA), του μεγαλόσωμου αλόγου (Equus caballus cf.germanicus), του γιγαντιαίου ελαφιού (Megaceros sp.) και του κόκκινου ελαφιού (Cervus elaphus L.). Αξιοσημείωτη είναι και η παρουσία απολιθωμένων δοντιών και οστών που ανήκουν σε μικροθηλαστικά (τρωκτικά). Η ηλικία της πανίδας τοποθετείται στο Ανώτερο Πλειοστόκαινο (10-100,000 χρόνια πριν από σήμερα). Το παλαιό περιβάλλον ήταν λειβαδικό με θάμνους και το παλαιό κλίμα μάλλον θερμό. Οι ύαινες κατοικούσαν στη σπηλιά, ενώ τα φυτοφάγα ζώα είτε βρέθηκαν τυχαία είτε αποτελούσαν την κύρια τροφή των σαρκοφάγων ζώων. Απολιθωμένα οστά, γνάθοι και δόντια της στικτής ύαινας (Crocuta crocuta spelaea) του σπηλαίου Αγίου Γεωργίου Κιλκίς. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε περίπου πριν 15.000χρόνια.

ΣΠΗΛΑΙΟ ΚΙΛΚΙΣ ΚΑΙ ΣΠΗΛΑΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Μετά από μελέτη το σπήλαιο του Κιλκίς αναδείχθηκε ότι είναι ιδανικό και συγκεντρώνει όλες τις προϋποθέσεις σαν Σπηλαιοθεραπευτκό κέντρο. Η Σπηλαιοθεραπεία μπορεί να έχει ευεργετική επίδραση:
• Σε περιπτώσεις χρόνιων ασθενειών του αναπνευστικού συστήματος (ΑΣΘΜΑ) με ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα στα παιδιά.
• Στην θεραπεία δερματικών ασθενειών που προέρχονται από μόλυνση αλλεργικής μορφής.
• Στη γενική αναζωογόνηση του ανθρώπινου οργανισμού.
Σ” αυτά βοηθούν οι πολύ καλές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας, η ανυπαρξία όζοντος και σκόνης, η χαμηλή ή μηδενική ύπαρξη μικροοργανισμών και τέλος η παρουσία όξινου περιβάλλοντος, ασβεστίου, μαγνησίου και μιας σειράς άλλων φυσικών και χημικών παραγόντων.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ
Το σπήλαιο του Αγίου Γεωργίου διαθέτει ένα σύστημα διακλαδώσεων(σχισμών), που έχουν διανοιχθεί κατακόρυφα, σε παράλληλες και κάθετες κατευθύνσεις. Έτσι δημιουργούν στενούς ή μη διαδρόμους, δαιδαλώδεις, με ψηλές οροφές, σε εκατοντάδες μέτρα μήκος και αξιόλογα σταλακτικά στολίσματα. Διαθέτει ακόμη και δεύτερο όροφο, που διανοίγεται σε 6 μέτρα ψηλότερα από το κύριο σπήλαιο, με διαφορετική διάνοιξη κοιλωμάτων. Οι διαδοχικοί και ευρύχωροι θάλαμοί του έχουν διάκοσμο μοναδικό στο είδος του, «τα κοραλλένια διαμερίσματα», «ο διάδρομος των καταρρακτών», «ο κρυφός θησαυρός», «ο ενδιάμεσος διάδρομος», «ο παραλληλος δρόμος», «η σπονδυλική στήλη», «το τρίστρατο», «ο βωμός του Αγίου-Γεωργίου», «ο διάδρομος των διακλάσεων», «ο πρόναος», «ο ναός», «η φάτνη»,» τα κοραλλένια διαμερίσματα», «ο γολγοθάς», «ο θάλαμος των κοραλλιών», και ο «ανθόκηπος»..
Πριν πάρετε το δρόμο της επιστροφής διαθέστε λίγο χρόνο ακόμα για προσκύνημα στην εκκλησία του Αϊ-Γιώργη, και ένα ουζάκι στο θαυμάσιο αναψυκτήριο του Δήμου Κιλκίς. Παντού είναι ωραίος ο λόφος του Αϊ-Γιώργη. Στα βάθη με τους σταλακτίτες και τα κοράλλια του και στην κορφή του με θέα την πόλη του Κιλκίς.

Το Σπήλαιο των Καταρρακτών στην Έδεσσα είναι το μοναδικό πρωτογενές αξιοποιημένο σπήλαιο στην Ελλάδα. Το μόνο δηλαδή που έχει φτιαχτεί από την εξωτερική εναπόθεση διαλυμένου ασβεστόλιθου (και συνεπώς τη δημιουργία τραβερτίνη) και όχι από την υπόγεια διάβρωση του ασβεστόλιθου. Ο χώρος των Καταρρακτών είναι άριστα διαμορφωμένος. Ακριβώς δίπλα τους, ο επισκέπτης βρίσκει την είσοδο του μικρού αλλά πολύ ενδιαφέροντος αυτού σπηλαίου. Η απόσταση του σπηλάιου είναι περίπου εικοσιπέντε μέτρα και η τιμή (0,50 λεπτά) είναι προσιτή προς το κοινό του. Το εσωτερικό του σπηλαίου θα σας αφήσει έκπληκτους , όχι με το μικρό του μέγεθος, αλλά με την απίστευτη ομορφιά του. ]]> http://2014.permak.gr/spilaio-edessas/feed/ 0 http://2014.permak.gr/katakomves-milou/ http://2014.permak.gr/katakomves-milou/#comments Sat, 10 Jan 2015 19:18:09 +0000 Λένα http://2014.permak.gr/?p=4039 Οι Κατακόμβες είναι το πρώτο μεγάλο κοινοτικό νεκροταφείο των πρώτων χριστιανικών χρόνων στη Μήλο. Η αρχική τους μορφή ήταν τρεις μεγάλες ανεξάρτητες υπόγειες στοές (Α,Β,Γ) λαξευμένες στο πορώδες ηφαιστειογενές πέτρωμα που κάθε μια συνδεόταν με άλλες μικρότερες. Σήμερα αποτελούν σύμπλεγμα καθώς οι τρεις κεντρικές στοές συγκοινωνούν μεταξύ τους με νεότερες διανοίξεις που κατασκευάστηκαν τον 20ο αιώνα.
Το σύμπλεγμα συμπληρώνει ένας ορθογώνιος νεκρικός θάλαμος στην μορφή των cubicula των Κατακομβών της Ρώμης. Η κάθε στοά έχει διαφορετικό πλάτος που ποικίλλει από ένα μέχρι 5 μέτρα, και διαφορετικό ύψος, από 1,60 μέχρι 2,50 μέτρα. Στα τοιχώματα των στοών είναι χαραγμένες καμάρες, τα «arcosolia» μέσα στις οποίες έχουν διαμορφωθεί τα μνήματα ενώ ένας μεγάλος αριθμός ταφών, υπάρχει και στο δάπεδο όλων των στοών. Μερικά από τα αρκοσόλια έχουν χρωματική διακόσμηση με τη στεφάνη των αρκοσολίων να φέρει ταινία συνήθως κόκκινου χρώματος και την επιφάνια του τυμπάνου να είναι χρωματισμένη σε μπλε βαθύ χρώμα.
Ελάχιστα ίχνη σώζονται σήμερα από το χρωματικό αυτό διάκοσμο, όπως και λίγα αποσπάσματα επιγραφών. Οι λίγες αυτές επιγραφές είναι σημαντικές για τις πληροφορίες που μας παρέχουν σχετικά με τα ονόματα χριστιανών, αξιώματα του αρχαίου κλήρου και την πίστη των πρώτων χριστιανών στους αγγέλους προστάτες των τάφων… Η σημερινή κύρια είσοδος των Κατακομβών, ανοίχθηκε στις αρχές του αιώνα και έτσι ο επισκέπτης μπαίνει σήμερα στη στοά Β η οποία είναι και η μόνη προσωρινά επισκέψιμη. Στη δεξιά πλευρά της στοάς Β σώζεται ο μοναδικός διώροφος τάφος των Κατακομβών και σπαράγματα της πιο σημαντικής επιγραφής γραμμένης με κεφαλαία κόκκινα γράμματα μέσα σε ορθογώνιο πλαίσιο.
Οι Κατακόμβες εκτός από κοιμητήριο ήταν και τόπος λατρείας όπως αποδεικνύεται από το κομμάτι του πετρώματος που έχει αφεθεί στη θέση του στο μέσο περίπου της στοάς Β για να χρησιμεύσει ως Αγία Τράπεζα. Από τις βάσεις που βρέθηκαν στα τέσσερα άκρα κατά την έρευνα του 1928, υποθέτουμε ότι πάνω από την τράπεζα υπήρχε αρχικά «κιβώτιο». Το σχήμα, που θυμίζει σαρκοφάγο, οδήγησε και στην υπόθεση ότι επρόκειτο για τον τάφο κάποιου επίσημου ή ενός από τους πρώτους επισκόπους της χριστιανικής Μήλου.
Η στοά Α δυτικά της σημερινής κεντρικής στοάς διακρίνεται από τις άλλες για το πλάτος της, για τη γενικότερη ευρυχωρία της και για τους διπλούς οικογενειακούς τάφους που είναι λαξευμένοι στα τοιχώματά της. Η είσοδός της στη νότια πλευρά, είναι σήμερα φραγμένη. Η στοά Γ στα ανατολικά της κεντρικής στοάς σώζεται μόνο τμηματικά καθώς το νότιο τμήμα της που περιελάμβανε και της αρχική της είσοδο έχει καταρρεύσει.

Συντάκτης του άρθρου

Θωμαή Τσεπραΐλίδου

Τμήμα Β2

  Μακροχώρι – Ημαθίας

thomaitsepra@yahoo.gr

Είμαι 16 ετών και είμαι
μαθήτρια της Β τάξης.Τον
ελεύθερο μου χρόνο μου αρέσει
να παίζω τένις, να ακούω
μουσική και να βγαίνω βόλτες
με τις φίλες μου.Πήρα μέρος στο
πρόγραμμα διότι μου αρέσει
να επισκέπτομαι νέα μέρη!

Το σπήλαιο ανακάλυψε ο Φίλιππος Χαντζαρίδης στις 10 Μαΐου του 1959 και έγινε γνωστό για τα παλαιοντολογικά και παλαιοανθρωπολογικά του ευρήματα ήδη από το 1960, μετά την τυχαία ανακάλυψη στο σπήλαιο από τον κάτοικο των Πετραλώνων Χ. Σαρηγιαννίδη, του περίφημου απολιθωμένου ανθρώπινου κρανίου. Η αξία του ευρήματος και η μοναδικότητά του έδωσαν αφορμή σε μια σειρά εργασιών μέσα και έξω από το σπήλαιο. Το 1968 και την περίοδο 1974-1988 διενεργήθηκαν ανασκαφές στο σπήλαιο από τον (παλαιο)ανθρωπολόγο Άρη Πουλιανό.

Για το σπήλαιο γίνεται λόγος για λίθινα και οστέινα εργαλεία, ο προσωρινός όμως χαρακτήρας των δημοσιευμάτων δεν μας δίνει μια σαφή εικόνα τους. Τα ευρήματα οπωσδήποτε είναι σπουδαιότατα και αποτελούν τις πρώτες μαρτυρίες κατοίκησης του ελληνικού γεωγραφικού χώρου.

Από ανθρωπολογικής άποψης το απολιθωμένο κρανίο είναι σπουδαιότατο εύρημα, όμως δεν υπάρχει ομοφωνία των ειδικών για την χρονολόγησή του και για την αξιολόγησή του. Οι κύριες απόψεις αποκλίνουν σημαντικά και το κρανίο θεωρείται ως ανήκον σε άνθρωπο που έζησε περίπου 700.000 χρόνια πριν από σήμερα κατά την μία και περίπου 200.000 χρόνια πριν από σήμερα κατά την άλλη.

Το κρανίο petralona 1

Ανακαλύφθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου, 1960 στο Λόφο Κατσίκα Πετραλώνων, από τον Χρήστο Σαρηγιαννίδη (εφημ. «Μακεδονία» 18-9-1960), μέσα στο ασβεστολιθικό σπήλαιο και κολλημένο σε ένα σταλαγμίτη 23 εκ. πάνω από το έδαφος.

Το Petralona 1 είναι ιδιαίτερα μεταβατικό στη μορφολογία του – τόσο πολύ, ώστε ορισμένοι πιστεύουν πως αντιπροσωπεύει μια ενδιάμεση κατάσταση ανάμεσα στον Homo neanderthalensis και τον πιο αρχέγονο πρόγονό του. Στην πραγματικότητα μοιράζεται αρκετά χαρακτηριστικά και με άλλα απολιθώματα Νεάντερταλ, αλλά υπάρχουν επίσης και χαρακτηριστικά πολύ πρωτόγονα. Στη γενική του εμφάνιση το Petralona 1 έχει το πρόσωπο ενός Νεάντερταλ αλλά το κρανίο ενός αρχαϊκότερου τύπου. Αρχικά, το Petralona 1 ταξινομήθηκε ως Homo neandertalensis, αλλά αργότερα επαναπροσδιορίστηκε ως Homo erectus. Σήμερα, όμως, οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι ανήκει στο είδος των απολιθωμάτων που βρέθηκαν στην Αταπουέρκα και άλλα σημεία στην Ευρώπη, τον Homo heidelbergensis.

Αρχικά, το Petralona 1 χρονολογήθηκε στο βάθος των 70.000 χρόνων, μια ημερομηνία που αντιστοιχεί στα πιο πρόσφατα υπολείμματα Νεάντερταλ. Σύγχρονες χρονολογήσεις απέδωσαν το χρονικό βάθος των 700.000 χρόνων. Η πιο πρόσφατη, βασισμένη σε τεχνικές αντήχησης ηλεκτρονίου σε συνδυασμό με ραδιοχρονολόγηση και στρωματογραφικά δεδομένα, αποδίδει το ελάχιστο χρονικό βάθος των 200,000 χρόνων. Ωστόσο, η μορφολογία του κρανίου υποδεικνύει με μεγαλύτερη ακρίβεια στο χρονικό βάθος των 300.000 ή 400.000 χρόνων.

Συντάκτης του άρθρου

Ζουρνατζή Ιωάννα

Τμήμα Β2

  Μακροχώρι – Ημαθίας

Με λένε Ιωάννα, είμαι δεκαέξι
χρονών. Περνάω τον ελεύθερο χρόνο
μου γράφοντας κείμενα, διηγήματα,
ποιήματα ή οτιδήποτε μου έρθει στο
μυαλό. Μου αρέσει να μαθαίνω
καινούρια πράγματα για τον κόσμο
γύρω μου, και αυτή την φορά μπήκε
στο στόχαστρο μου το θέμα
“ΣΠΉΛΑΙΑ’. Ως άνθρωπος που
ενθουσιάζεται εύκολα, ανυπομονώ
να μάθω όσο περισσότερα γίνεται!»

Σχηματισμός σπηλαίων
Εισαγωγή
Η διαδικασία δημιουργίας των σπηλαίων είναι καθαρά γεωλογική – χημική. Η συνηθέστερη διαδικασία δημιουργίας σπηλαίου είναι η εξής:
Η διείσδυση του νερού της βροχής στις σχισμές των ασβεστολιθικών πετρωμάτων τα διαλύει πολύ αργά, δημιουργώντας σταδιακά ολοένα και μεγαλύτερες κοιλότητες στο εσωτερικό τους. Μέσα στα σπήλαια συναντούμε διάκοσμο από ασβεστολιθικές αποθέσεις. Το νερό που διαλύει τα ασβεστολιθικά πετρώματα και δημιουργεί το σπήλαιο γίνεται πλούσιο σε ανθρακικό ασβέστιο, το οποίο και εναποθέτει βαθμηδόν στα σημεία όπου υπάρχει σταγονορροή. Έτσι, στην οροφή του σπηλαίου δημιουργούνται οι σταλακτίτες και στο έδαφος οι σταλαγμίτες. Πλήθος άλλων εξειδικευμένων μορφών δημιουργούνται από την ίδια διαδικασία, δίνοντας πολύπλοκα και πολύ όμορφα συμπλέγματα.

Παρουσίαση δημιουργίας των σπηλαίων
Τα σπήλαια είναι κενοί χώροι μέσα στα πετρώματα, έχουν είσοδο που επιτρέπει την επικοινωνία με την επιφάνεια και διαστάσεις τέτοιες ώστε να είναι δυνατή η είσοδος του ανθρώπου. Κάθε σπήλαιο μπορεί να είναι συνολικά ή κατά ένα μέρος γεμάτο με ιζήματα, δηλαδή με υλικά που μεταφέρονται εκεί κυρίως από τη διάβρωση των πετρωμάτων, από νερό ή πάγο. Όταν τα σπήλαια παρουσιάζονται με πολύπλοκη ανάπτυξη –όπως για παράδειγμα ένας συνδυασμός από κατακόρυφα φρέατα και οριζόντιους θαλάμους- συνιστούν τα συστήματα σπηλαίων. Η ερμηνεία του τρόπου δημιουργίας και εξέλιξης των σπηλαίων και των συστημάτων σπηλαίων είναι η σπηλαιογένεση, η οποία όμως περιλαμβάνει και τις φάσεις όπου η κίνηση του νερού γίνεται σε πολύ στενούς αγωγούς που δεν μπορούν λόγω μεγέθους να θεωρηθούν σπήλαια λόγω του παραπάνω ορισμού, καθώς και τις φάσεις όπου τα σπήλαια αρχίζουν να καταρρέουν και να καταστρέφονται.

Η μορφή και το μέγεθος των σπηλαίων ποικίλλει πάρα πολύ εξαιτίας ενός μεγάλου αριθμού παραγόντων που συνδέονται με τη δομή και τη σύσταση του πετρώματος, τη γεωμετρία των ρωγμών που παρουσιάζει, το ανάγλυφο της περιοχής στην οποία βρίσκεται, τις υδρολογικές συνθήκες και πολλά άλλα στοιχεία μικρότερης σημασίας Τα περισσότερα σπήλαια που έχουν ανακαλυφθεί εντοπίζονται σε πετρώματα όπως ο ασβεστόλιθος, το μάρμαρο, ο δολομίτης και γενικά στα λεγόμενα ανθρακικά πετρώματα. Η αιτία για το γεγονός αυτό εντοπίζεται στη σύσταση των πετρωμάτων αυτών, η οποία επιτρέπει τη διάλυση από το νερό της βροχής, όταν αυτό δεσμεύσει από την ατμόσφαιρα και το έδαφος διοξείδιο του άνθρακα, δηλαδή την καρστική διάβρωση. Το αποτέλεσμα αυτής της αντίδρασης είναι η δημιουργία ασθενούς ανθρακικού οξέος, ικανού να διαλύσει τα ανθρακικά πετρώματα. Το αποσταγμένο νερό σε συνήθη θερμοκρασία διαλύει 16mg/lt CaCO³, ενώ όταν είναι εμπλουτισμένο σε CO² κατά την αντίδραση: CO²+Η²Ο ↔ Η²CO³, αυξάνεται η διαλυτική του ικανότητα. Παράγοντες που επιδρούν στην καρστική διάβρωση είναι η κατάλληλη τεκτονική κατασκευή της περιοχής, η κλίση της επιφάνειας του εδάφους, οι κλιματολογικές συνθήκες και η χημική σύσταση των ασβεστόλιθων. Έτσι με την παρουσία του ανθρακικού οξέος στο νερό ο ασβεστόλιθος (ανθρακικό ασβέστιο) μετατρέπεται σε όξινο δισανθρακικό ασβέστιο κατά την αντίδραση: Η²CO³ + CaCO³ ↔Ca(HCO³)²

Η αντίδραση μετατοπίζεται, σε περίπτωση περίσσειας CO² προς τα προϊόντα ή όταν υπάρχει έλλειψη, προς τα αντιδρώντα, οπότε έχουμε διάλυση ή καθίζηση CaCO³ ανάλογα με την περίπτωση. Είναι πολύ σημαντικό, το ότι σε μικρό όγκο όλα αυτά τα πετρώματα είναι πρακτικά αδιαπέραστα από το νερό, όμως στο συνολικό τους όγκο, λόγω των πολλών ρωγμών που παρουσιάζουν (οι ρωγμές αυτές μπορεί να είναι διακλάσεις, ρωγμώσεις ή ρήγματα, όπως περιγράφονται στη γεωλογία), τελικά επιτρέπουν τη διέλευση του νερού. Με τον τρόπο αυτό το νερό διευρύνει τις αρχικά μικρές ρωγμές έως ότου δημιουργήσει μεγάλους χώρους και δαιδαλώδη συστήματα υπόγειων διαδρόμων, δηλαδή τα σπήλαια. Η διαδικασία αυτή είναι συνεχής μέχρι γεωλογικές ανακατατάξεις να δημιουργήσουν νέες συνθήκες. Στις νέες συνθήκες το σύστημα σπηλαίων μίας περιοχής μπορεί να αποκτήσει μία νέα δομή ή να περάσει σε μία κατάσταση όπου η περαιτέρω διεύρυνσή του σχεδόν να σταματήσει και ο χώρος του να αρχίσει να γεμίζει με αποθέσεις, κυρίως ασβεστίτη, που συνθέτουν το διάκοσμο διάκοσμό του. Με τον όρο διάκοσμος γίνεται αναφορά στα ονομαζόμενα σπηλαιοθέματα, από τα οποία τα πιο κοινά είναι οι σταλακτίτες, οι σταλαγμίτες, οι κολώνες κ.α. Η δημιουργία αυτών των αποθέσεων οφείλεται σε αντιστροφή της διαδικασίας διάλυσης του πετρώματος λόγω του ότι οι φυσικές και χημικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί. Ως συνέπεια αυτής της αλλαγής, όταν το νερό φτάσει μέσω των ρωγμών στο χώρο του σπηλαίου αποθέτει την ποσότητα ανθρακικού ασβεστίου (το οποίο προέρχεται από τη διάλυση του ασβεστολιθικού πετρώματος) που μεταφέρει υπό διάλυση. Κάθε μία σταγόνα μεταφέρει πολύ μικρή ποσότητα διαλυμένου ανθρακικού ασβεστίου και «χτίζει» σιγά σιγά ένα σπηλαιόθεμα. Εάν τύχει η απόθεση να συμβεί στην οροφή διαμορφώνει σταλακτίτες ή κουρτίνες σε επιφάνειες με κλίση. Όταν η σταγόνα καταλήξει στο δάπεδο, δημιουργεί σταλαγμίτες, ενώ όταν αποθέτει στα τοιχώματα και μικρές λίμνες, μπορεί να σχηματίσει μία πολύ μεγάλη ποικιλία σπηλαιοθεμάτων. Η διαδικασία αυτή είναι πολύ αργή και μπορεί να διαρκέσει χιλιάδες χρόνια.
Βιολογία
Στα σπήλαια υπάρχει και ζωή. Πέρα από τη ζώνη της εισόδου όπου βρίσκουν καταφύγιο διάφορα ζώα (απλοί επισκέπτες – τρωγλόξενα είδη), πιο μέσα στο σπήλαιο συναντούμε τα τρωγλόφιλα είδη, που κατοικούν στο σπήλαιο αλλά τρέφονται έξω από αυτό (π.χ. νυχτερίδες) και τα τρωγλόβια, που ζουν και ολοκληρώνουν ολόκληρο τον κύκλο της ζωής τους μέσα στο σπήλαιο, χωρίς να βγαίνουν ποτέ έξω.

Προστασία
Τα σπήλαια προστατεύονται ως γεωλογικοί σχηματισμοί αλλά και ως αρχαιολογικοί χώροι (εφόσον έχουν αρχαιότητες) από το Υπουργείο Πολιτισμού και τις αρμόδιες Εφορείες Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Βορείου και Νοτίου Ελλάδος κατά περίπτωση.

Στην Ελλάδα υπάρχουν πάρα πολλά σπήλαια, με αρκετά από αυτά να είναι τουριστικά αξιοποιημένα και επισκέψιμα από το ευρύ κοινό. Όλα τα υπόλοιπα είναι προσβάσιμα από ειδικούς σπηλαιολόγους, μετά από σχετική προετοιμασία και εξάσκηση και πάντα λαμβάνοντας συγκεκριμένα μέτρα ασφαλείας και τηρώντας ειδικούς κανόνες.

Τα σπήλαια θεωρούνται σημαντικό κομμάτι του περιβάλλοντος και έχουν άμεση σχέση με την ποιότητα ζωής, καθώς τις περισσότερες φορές σχετίζονται με το υπόγειο νερό που αντλείται με τις γεωτρήσεις για ύδρευση και για άρδευση.

Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες στις παρακάτω ιστοσελίδες:

• Ελληνική σπηλαιολογική Εταιρία
• Σπηλαιολογική Ομοσπονδία Ελλάδος
• Σπηλαιολογικός Ελληνικός Εξερευνητικός Όμιλος
• Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ